Wat is strijdig gebruik?

Strijdig gebruik ontstaat als je grond of gebouw gebruikt op een manier die niet bij de bestemming past, of als je iets bouwt dat de regels niet toestaan. Denk aan wonen in een pand met de bestemming Bedrijf, of een dakopbouw die hoger is dan toegestaan. Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 inging, vallen de oude bestemmingsplannen als tijdelijk deel onder het omgevingsplan. De inhoud van de regels blijft meestal hetzelfde; het juridische kader en de naam zijn veranderd. Strijd met het bestemmingsplan heet nu formeel strijd met het omgevingsplan.

Ontdekt de gemeente een overtreding, dan mag ze optreden. Dat heet handhaving. In de praktijk is de gemeente daar in beginsel zelfs toe verplicht, tenzij er zicht is op legaliseren of optreden echt onredelijk zou zijn. Meestal volgt eerst een waarschuwing met het verzoek de situatie te herstellen. Gebeurt dat niet, dan kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen: je betaalt een bedrag zolang de overtreding voortduurt. Ook kan ze kiezen voor bestuursdwang, waarbij de gemeente de overtreding zelf ongedaan maakt en de kosten bij jou in rekening brengt. Ben je het oneens met zo'n besluit, dan kun je er bezwaar tegen maken.

Niet elke overtreding hoeft te verdwijnen. Past het gebruik of bouwwerk eigenlijk prima in de omgeving, dan kan de gemeente het legaliseren. Dat kan via een vergunning om af te wijken van het plan, of door het omgevingsplan aan te passen. Soms kiest de gemeente ervoor om tijdelijk niet op te treden; dat heet gedogen. Gedogen gebeurt meestal onder voorwaarden en voor beperkte tijd, bijvoorbeeld terwijl een aanvraag loopt. Het geeft je geen rechten en kan weer worden ingetrokken. Stond je bouwwerk of gebruik er al legaal voordat de regels strenger werden, dan is er geen sprake van strijdig gebruik maar van overgangsrecht.