Bomen kappen: heb je een vergunning nodig?

Of je een boom mag kappen hangt af van je gemeente, de soort en dikte van de boom en wat het bestemmingsplan over jouw perceel zegt. In veel gemeenten mag je een gewone boom in je tuin gewoon weghalen, maar zodra een boom een bepaalde dikte heeft, op een lijst met waardevolle bomen staat of op grond met een beschermende bestemming groeit, heb je vaak wel een omgevingsvergunning nodig. Kap je zonder vergunning, dan riskeer je een boete en soms een verplichting om een nieuwe boom terug te planten.

Op deze pagina lees je wanneer een boom beschermd is, waar je de regels vindt (de gemeentelijke bomenverordening of de APV én het bestemmingsplan), welke rol een dubbelbestemming zoals Waarde - Natuur of Bos speelt, en wat een herplantplicht inhoudt. Aan het einde laten we zien hoe je in een paar minuten voor jouw eigen adres nagaat wat er geldt. Let op: dit is algemene informatie en geen juridisch advies. De exacte regels verschillen per gemeente en per situatie.

Kapvergunning of niet: hoe de gemeente het regelt

Er bestaat geen landelijke regel die zegt dat je altijd een vergunning nodig hebt om een boom te kappen. Het is de gemeente die dit regelt, meestal in een bomenverordening of in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Daarin staat voor welke bomen een omgevingsvergunning voor het kappen (vellen) verplicht is. Die regels lopen sterk uiteen: de ene gemeente beschermt vrijwel elke boom van enige omvang, de andere heeft de regels juist versoepeld en laat particulieren veel vrij.

Gemeenten gebruiken vaak een of meer van deze criteria om te bepalen of een boom vergunningplichtig is:

• De stamdikte of stamomtrek, meestal gemeten op een vaste hoogte (bijvoorbeeld 1,30 meter boven het maaiveld). Onder een bepaalde maat is de boom vaak vrij te kappen.
• Of de boom op een lijst met waardevolle, monumentale of beschermde bomen staat.
• De ligging van het perceel, bijvoorbeeld binnen of buiten de bebouwde kom, of in een beschermd gebied.
• De oppervlakte bos of houtopstand die je in één keer wilt weghalen.

Omdat dit per gemeente verschilt, kun je nooit blind afgaan op wat in een andere plaats mag. Wil je zeker weten waar je aan toe bent, dan begin je bij de gemeentelijke regels én bij het bestemmingsplan voor jouw perceel.

Wanneer is een boom beschermd?

Een boom is grofweg op drie manieren beschermd. Ten eerste via de algemene regels: is de stam dikker dan de grens die jouw gemeente hanteert, dan heb je vergunning nodig, ook als het gewoon een boom in je achtertuin is. Ten tweede via een speciale status: monumentale en waardevolle bomen staan op een aparte lijst en genieten extra bescherming, waardoor kap alleen bij een goede reden (bijvoorbeeld ziekte of gevaar) wordt toegestaan.

Ten derde kan de bescherming uit het bestemmingsplan of omgevingsplan zelf komen. Op sommige gronden geldt een aanlegvergunningstelsel (in de nieuwe regels een omgevingsvergunning voor een aanlegactiviteit) dat het rooien van beplanting of het vellen van houtopstanden aan een vergunning bindt. Dat zie je vooral in het buitengebied en in gebieden met natuur- of landschapswaarden.

• Staat jouw perceel in het buitengebied, houd dan rekening met strengere regels rond houtwallen, singels en bos.
• Bij monumentale bomen gelden extra strenge voorwaarden; iets vergelijkbaars zie je bij monumenten en erfgoed als de boom bij een beschermd pand hoort.
• Kappen zonder de vereiste vergunning kan gelden als strijdig gebruik en leiden tot handhaving.

De rol van een dubbelbestemming zoals Waarde - Natuur of Bos

Naast de gewone bestemming (bijvoorbeeld Wonen of Tuin) kan op jouw perceel een dubbelbestemming liggen. Dat is een extra laag regels bovenop de hoofdbestemming, bedoeld om een bijzondere waarde te beschermen. Voor bomen en beplanting zijn vooral bestemmingen als Waarde - Natuur, Waarde - Landschap of Bos van belang. Ligt zo'n dubbelbestemming op je grond, dan gelden er vaak extra beperkingen voor graven, ophogen én voor het rooien van beplanting en het vellen van houtopstanden.

In de praktijk betekent dit dat je voor het kappen van een boom soms twee dingen tegelijk nodig hebt: toestemming volgens de bomenverordening én een vergunning omdat de planregels van de dubbelbestemming dat eisen. Je vindt dit terug door op de kaart te kijken welke bestemmingen en dubbelbestemmingen op jouw perceel liggen.

• Bij een bestemming Natuur staan behoud en ontwikkeling van natuurwaarden voorop, wat kap sterk kan beperken.
• Ook een bestemming Groen of een groenstrook kan bescherming met zich meebrengen.
• Ligt de boom in een gewone tuinbestemming zonder beschermende laag, dan bepaalt vooral de bomenverordening of je vergunning nodig hebt.

Sinds de invoering van de Omgevingswet gaan bestemmingsplannen geleidelijk op in het omgevingsplan. De systematiek van beschermende regels en dubbelbestemmingen blijft in grote lijnen bestaan, alleen de naam en de vindplaats kunnen anders zijn.

Herplantplicht: een nieuwe boom terugplanten

Krijg je een kapvergunning, dan is die vaak niet onvoorwaardelijk. Veel gemeenten koppelen er een herplantplicht aan: je moet binnen een bepaalde termijn een nieuwe boom of beplanting terugplanten, soms op dezelfde plek en soms elders. De gedachte daarachter is dat het groen in de gemeente op peil blijft. Kun je niet herplanten omdat er simpelweg geen ruimte is, dan bieden sommige gemeenten de mogelijkheid van een financiële compensatie in een gemeentelijk groen- of bomenfonds.

De precieze voorwaarden verschillen per gemeente en per situatie. Denk aan het soort en de maat van de terug te planten boom, de termijn waarbinnen dat moet gebeuren en een eis dat de nieuwe boom ook echt moet aanslaan. Ga er dus niet vanuit dat een vergunning betekent dat je vrij bent van verplichtingen. Lees altijd de voorwaarden bij je vergunning goed door.

• Herplanten kan verplicht zijn op je eigen perceel of op een door de gemeente aangewezen plek.
• Bij bos en grotere houtopstanden kan naast de gemeente ook de provincie een rol spelen via de regels voor houtopstanden.
• Verwijder je beplanting zonder vergunning, dan kan de gemeente alsnog herplant afdwingen én een boete opleggen.

Zo pak je het stap voor stap aan

Wil je een boom kappen, ga dan gestructureerd te werk zodat je niet voor verrassingen komt te staan:

• Meet de boom. Bepaal de stamomtrek op de hoogte die je gemeente aanhoudt, zodat je weet of hij onder of boven de grens valt.
• Check de gemeentelijke regels. Zoek de bomenverordening of de APV van je gemeente op en kijk welke bomen vergunningplichtig zijn en of jouw boom op een waardevolle-bomenlijst staat.
• Check het bestemmingsplan. Kijk welke bestemming en eventuele dubbelbestemming op je perceel liggen. Een laag als Waarde - Natuur of Bos kan een extra vergunning vereisen.
• Vraag zo nodig de vergunning aan. Is een vergunning verplicht, dan regel je die via het Omgevingsloket. Houd rekening met een mogelijke herplantplicht.
• Let op je buren en bezwaar. Omwonenden kunnen soms bezwaar maken tegen een verleende kapvergunning, bijvoorbeeld als de boom voor hen waardevol is.

Twijfel je of je boom vergunningvrij weg mag, vergelijk het dan gerust met de logica achter vergunningvrij bouwen: soms mag iets zonder papieren, maar de uitzonderingen zitten in de details en in de bescherming die op jouw specifieke plek geldt.

Hoe check je dit op je adres? Vul je adres in op onze adres-tool om te zien welke bestemming en eventuele dubbelbestemmingen op jouw perceel liggen. Op de bestemmingsplan-kaart zie je in één oogopslag of er een beschermende laag zoals Natuur, Groen of Bos overheen ligt. Combineer die uitkomst met de bomenverordening van je gemeente, en raadpleeg bij twijfel het Omgevingsloket of de gemeente zelf voor de exacte regels en eventuele herplantplicht.