Ruimtelijke plannen en ruimtelijkeplannen.nl: waar bekijk je nu je bestemmingsplan?
Ruimtelijke plannen zijn de officiele overheidsplannen die vastleggen wat er op een stuk grond mag, met het bestemmingsplan als bekendste voorbeeld. Je bekeek ze vroeger op de landelijke portal ruimtelijkeplannen.nl. Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking trad, worden nieuwe plannen niet meer daar gepubliceerd, maar via het Omgevingsloket en de kaart "Regels op de kaart" op omgevingswet.overheid.nl. Ruimtelijkeplannen.nl bestaat nog wel als archief, maar wordt niet meer bijgewerkt. De oude bestemmingsplannen gelden gewoon door: ze zijn onderdeel geworden van het omgevingsplan van je gemeente. Wil je gewoon snel weten wat er op jouw adres geldt? Vul je adres in de zoektool op deze site in en je ziet direct de bestemming, zonder dat je zelf de juiste portal hoeft te zoeken.
Wat zijn ruimtelijke plannen?
Ruimtelijke plannen is de verzamelnaam voor de plannen waarmee de overheid vastlegt hoe de ruimte gebruikt mag worden: waar gewoond, gewerkt, gebouwd of juist niets gebouwd mag worden. Het bekendste ruimtelijke plan is het bestemmingsplan. Daarin staat per stuk grond welke bestemming geldt (bijvoorbeeld wonen, agrarisch of bedrijf) en welke planregels daarbij horen, zoals de maximale bouwhoogte of het bouwvlak waarbinnen je mag bouwen.
Onder ruimtelijke plannen vielen naast bestemmingsplannen ook structuurvisies, inpassingsplannen (van provincie of Rijk), wijzigingsplannen en beheersverordeningen. Samen bepaalden ze de juridische spelregels voor bouwen en verbouwen. Wil je precies weten wat een bestemmingsplan is en hoe je de regels leest? Lees dan wat een bestemmingsplan is en hoe je de kleuren op de plankaart uitlegt.
Ruimtelijkeplannen.nl: de oude landelijke portal
Ruimtelijkeplannen.nl was jarenlang de landelijke voorziening waar alle gemeenten, provincies en het Rijk hun ruimtelijke plannen verplicht publiceerden. Je kon er op adres of via de kaart zoeken en het geldende bestemmingsplan inzien, inclusief de bijbehorende regels en toelichting. Voor iedereen die wilde weten wat er op een perceel mocht, was dit de vaste plek.
Die portal hoorde bij de oude Wet ruimtelijke ordening (Wro). Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking is getreden, starten overheden geen nieuwe procedures meer op ruimtelijkeplannen.nl. De website bestaat nog steeds als archief, maar wordt niet meer bijgewerkt. Daardoor kan de informatie er inmiddels verouderd of onvolledig zijn. Vind je jouw plan er nog wel? Dan zie je meestal het bestemmingsplan zoals dat gold rond de overgang, maar latere wijzigingen staan er niet meer in. Voor de actuele situatie moet je op de nieuwe plek kijken. Wil je het verschil tussen de oude en nieuwe systematiek snel begrijpen, lees dan meer over de Omgevingswet en het verschil tussen bestemmingsplan en omgevingsplan.
Waar kijk je nu? Het Omgevingsloket en Regels op de kaart
Sinds 1 januari 2024 loopt alles via het Omgevingsloket op omgevingswet.overheid.nl. Daarbinnen zit de functie "Regels op de kaart", die de kaartviewer van ruimtelijkeplannen.nl heeft vervangen. Je vult een adres in en ziet welke regels op die plek gelden: zowel de oude bestemmingsplanregels als eventuele nieuwe regels die de gemeente al onder de Omgevingswet heeft toegevoegd.
Belangrijk om te weten: de oude bestemmingsplannen die onder het overgangsrecht vallen, zijn ook in Regels op de kaart zichtbaar. Ze zijn niet verdwenen, maar op een nieuwe plek te vinden. In de praktijk vinden veel mensen het Omgevingsloket wat technisch, met veel losse regelteksten en activiteiten. Wil je gewoon per adres snel zien wat er geldt zonder eerst uit te zoeken welke portal je nodig hebt? Vul je adres in de bestemmingsplan-kaart op deze site in, of zoek via de pagina per gemeente. Je komt dan direct bij de geldende bestemming uit.
Gelden oude bestemmingsplannen nog?
Ja. Alle bestemmingsplannen die op 1 januari 2024 golden, zijn automatisch onderdeel geworden van het omgevingsplan van de gemeente. Ze vormen samen het zogenoemde tijdelijke deel van dat omgevingsplan. Juridisch gelden die oude regels dus gewoon door totdat de gemeente ze vervangt. Gemeenten hebben tot 1 januari 2032 de tijd om alle regels uit dat tijdelijke deel om te zetten naar een nieuw, volwaardig omgevingsplan dat aan de Omgevingswet voldoet.
In de praktijk betekent dit dat je oude bestemmingsplan nog steeds bepalend is voor wat je op je perceel mag. Het heet alleen formeel geen bestemmingsplan meer, maar een onderdeel van het omgevingsplan. In het dagelijks gebruik zeggen veel mensen nog gewoon "bestemmingsplan". De term vigerend bestemmingsplan (het plan dat nu geldt) kom je daarom nog vaak tegen. Wil je weten hoe dat tijdelijke deel precies werkt, lees dan meer over het omgevingsplan.
Afwijken of wijzigen: wat is er veranderd?
Ook de regels om van een plan af te wijken zijn onder de Omgevingswet veranderd. Wilde je vroeger iets bouwen dat niet in het bestemmingsplan paste, dan kon dat soms via een "buitenplanse afwijking" of via de zogeheten kruimelgevallenregeling. Die kruimellijst is per 1 januari 2024 vervallen. In plaats daarvan vraag je nu een omgevingsvergunning aan voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, afgekort BOPA. Voor het aanvragen daarvan geldt in beginsel de reguliere procedure als standaard, meestal met een beslistermijn van acht weken.
Wil je iets dat niet past, dan is het slim om eerst bij de gemeente te polsen of je plan kansrijk is. Dat doe je vaak met een principeverzoek. Blijkt dat de gemeente meewil, dan kun je kiezen voor afwijken van het bestemmingsplan via een vergunning, of voor een echte wijziging van het plan. Let op de kosten: die verschillen sterk per gemeente en per situatie, dus vraag vooraf altijd wat een procedure bij jou kost. Kleine ingrepen mogen soms zonder vergunning; check daarvoor wat er onder vergunningvrij bouwen valt en wat je op jouw perceel mag bouwen.
Planschade heet nu nadeelcompensatie
Nog een verandering die goed is om te kennen: als de plannen in jouw omgeving veranderen en jij daar schade van hebt, bijvoorbeeld waardedaling van je woning, dan viel dat onder de oude wet onder "planschade". Onder de Omgevingswet heet dat nu nadeelcompensatie. Je kunt daar onder voorwaarden een vergoeding voor vragen bij de overheid.
Niet alle schade komt voor vergoeding in aanmerking. Een deel blijft altijd voor eigen rekening als zogenoemd normaal maatschappelijk risico. Bij waardedaling van een onroerende zaak geldt onder de Omgevingswet vaak een wettelijk eigen risico van 4 procent van de waarde vlak voor de verandering; dat deel krijg je in principe niet vergoed. Bij andere vormen van schade hangt de beoordeling meer af van de situatie. Verwacht dus geen vast totaalbedrag: het hangt af van de aard van de schade en jouw eigen situatie. Ben je het niet eens met een plan of vergunning in je buurt, dan kun je vaak bezwaar maken of een zienswijze indienen. Bij ingewikkelde zaken kan een gespecialiseerde advocaat helpen inschatten wat kansrijk is. Twijfel je wat er op jouw adres speelt? Begin dan simpel: vul je adres in de zoektool in en kijk wat er nu geldt.
Dit artikel geeft algemene uitleg en is geen juridisch advies. Regels, procedures en kosten verschillen per gemeente en per situatie. Controleer altijd de actuele gegevens voor jouw adres en vraag bij twijfel je gemeente of een specialist om advies.
Begin bij je eigen adres
Zie eerst welke bestemming er nu geldt - dat bepaalt je vervolgstap.
Veelgestelde vragen
Ja, de website bestaat nog als archief, maar wordt sinds de Omgevingswet (1 januari 2024) niet meer bijgewerkt. Nieuwe plannen worden er niet meer gepubliceerd en de informatie kan verouderd of onvolledig zijn. Voor de actuele regels kijk je in het Omgevingsloket via Regels op de kaart, of gebruik je de adres-zoektool op deze site.
Officieel via het Omgevingsloket op omgevingswet.overheid.nl, onder de functie Regels op de kaart. Daar zie je op adres welke regels gelden, inclusief de oude bestemmingsplannen die onder het overgangsrecht vallen. Wil je het makkelijker, vul dan je adres in de bestemmingsplan-kaart op deze site in; je komt dan direct bij de geldende bestemming uit.
Ja. Bestemmingsplannen die op 1 januari 2024 golden, zijn onderdeel geworden van het tijdelijke deel van het omgevingsplan van je gemeente. Die regels gelden gewoon door totdat de gemeente ze vervangt. Gemeenten hebben daarvoor de tijd tot 1 januari 2032.
Ruimtelijkeplannen.nl was de oude landelijke portal onder de Wet ruimtelijke ordening. Het Omgevingsloket met Regels op de kaart is de nieuwe plek onder de Omgevingswet en heeft de oude kaartviewer vervangen. In het Omgevingsloket zie je zowel oude bestemmingsplanregels als nieuwe regels die de gemeente al onder de Omgevingswet heeft toegevoegd.
De oude kruimelgevallenregeling is vervallen. Afwijken van het omgevingsplan gaat nu via een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA), waarvoor in beginsel de reguliere procedure geldt. Het is verstandig om eerst met een principeverzoek bij de gemeente te polsen of je plan kansrijk is voordat je een procedure start.
Verwante onderwerpen
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Voor jouw situatie: neem contact op met je gemeente of een adviseur. Laatst gecontroleerd op 4 september 2026 door de redactie.