Het omgevingsplan van jouw gemeente: wat is er veranderd?

Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 inging, heeft elke gemeente niet langer losse bestemmingsplannen, maar één samenhangend omgevingsplan voor het hele grondgebied. Je oude bestemmingsplan is niet zomaar verdwenen: het leeft voorlopig verder als het zogeheten tijdelijke deel van dat omgevingsplan. Voor jou als bewoner betekent dit vooral dat de plek waar je de regels bekijkt is veranderd, en dat er in de loop van de jaren stukje bij beetje nieuwe onderwerpen bij komen.

In dit artikel lees je wat het omgevingsplan precies is, hoe je oude bestemmingsplan daarin terechtkwam, welke nieuwe onderdelen er de komende jaren bij komen, en waar je alles bekijkt via Regels op de kaart in het Omgevingsloket. Aan het slot lees je hoe je in een paar stappen checkt wat er nu op jouw eigen adres geldt.

Van bestemmingsplan naar één omgevingsplan

Voor de Omgevingswet had elke gemeente tientallen losse bestemmingsplannen, elk voor een wijk, een bedrijventerrein of het buitengebied. Daarnaast golden er allerlei aparte gemeentelijke verordeningen, bijvoorbeeld over kappen, reclame of terrassen. Dat was voor bewoners lastig te overzien: je moest soms in meerdere documenten kijken om te weten wat er op je perceel mocht.

De Omgevingswet heeft dat samengebracht. Elke gemeente heeft nu één omgevingsplan waarin op termijn alle regels over de fysieke leefomgeving staan. Denk aan bouwen, wonen, bedrijvigheid, groen, geluid en meer. Het idee is: één plek, één samenhangend geheel, digitaal te raadplegen per adres.

• Vroeger: veel losse bestemmingsplannen plus aparte verordeningen.
• Nu: één omgevingsplan per gemeente, dat stap voor stap wordt gevuld.
• De kern blijft hetzelfde: welke functie heeft de grond en wat mag je er bouwen.

Wil je eerst het grotere plaatje snappen, lees dan de uitleg over de Omgevingswet en de pagina over het omgevingsplan. Wil je precies weten wat oud en nieuw van elkaar onderscheidt, dan helpt het overzicht verschil bestemmingsplan en omgevingsplan.

Je oude bestemmingsplan leeft verder als tijdelijk deel

Belangrijk om te weten: je vertrouwde bestemmingsplan is niet ingetrokken. Op de dag dat de Omgevingswet inging, zijn alle bestaande bestemmingsplannen van rechtswege overgegaan in het omgevingsplan. Samen met een paar landelijke regels vormen ze het tijdelijke deel van het omgevingsplan.

Dat betekent dat de bestemming van jouw perceel, het bouwvlak en de bijbehorende regels grotendeels nog hetzelfde zijn als voorheen. Vraag je je af of je iets mag bouwen, dan gelden voorlopig vaak nog dezelfde spelregels als onder je oude plan.

• Het tijdelijke deel bevat je oude bestemmingsplan, vrijwel ongewijzigd.
• Begrippen als bouwvlak en planregels kom je hier nog steeds tegen.
• De gemeente vervangt dit tijdelijke deel de komende jaren stap voor stap door een eigen, nieuw deel.

Wat er precies op jouw grond staat, bekijk je het snelst met de adres-tool of via de bestemmingsplan-kaart. Wil je weten wat de onderliggende bestemming inhoudt, bijvoorbeeld wonen of tuin, dan vind je daar per bestemming een uitleg.

Welke nieuwe onderdelen komen erbij

Het omgevingsplan blijft niet gelijk aan je oude bestemmingsplan. Gemeenten hebben tot eind 2032 de tijd om het tijdelijke deel om te bouwen naar een volwaardig, nieuw deel. In die periode komen er onderwerpen bij die vroeger buiten het bestemmingsplan vielen.

• Bruidsschat: het Rijk heeft een set regels overgeheveld naar het gemeentelijke plan, onder meer over bouwen, milieu en geluid. Deze staan nu in jouw omgevingsplan en kan de gemeente aanpassen.
• Lokale verordeningen: regels over bijvoorbeeld kappen, reclame, ligplaatsen of terrassen worden geleidelijk in het omgevingsplan opgenomen.
• Nieuwe thema's: onderwerpen als geluid, geur, duurzaamheid en gezondheid krijgen vaker een plek in de regels.

Per gemeente verschilt hoe ver dit al is en welke onderdelen als eerste zijn opgenomen. Op sommige plekken is nog vooral het oude bestemmingsplan leidend, elders is al een flink stuk vernieuwd. Verandert er iets in jouw omgeving, dan gebeurt dat via een wijziging van het omgevingsplan, vergelijkbaar met een bestemmingsplan wijzigen vroeger. Wil je zelf iets veranderd krijgen, bijvoorbeeld een functie naar wonen, dan loopt dat vaak via een principeverzoek bij de gemeente.

Waar bekijk je het omgevingsplan: Regels op de kaart

Vroeger keek je op ruimtelijkeplannen.nl. Dat kanaal is voor nieuwe plannen vervangen. Het omgevingsplan bekijk je nu in het landelijke Omgevingsloket, via de functie Regels op de kaart. Je klikt op een locatie of vult een adres in, en ziet welke regels daar gelden.

• Ga naar het Omgevingsloket en kies Regels op de kaart.
• Vul je adres in of klik je perceel aan op de kaart.
• Bekijk de activiteiten en de bijbehorende regels die op die plek van toepassing zijn.
• Let op of je in het tijdelijke deel (oude bestemmingsplan) of in een vernieuwd deel kijkt.

De informatie in het Omgevingsloket kan vrij juridisch en technisch aanvoelen. Om snel grip te krijgen op wat er op jouw plek geldt, is de adres-tool van deze site een handig startpunt, met daarnaast de bestemmingsplan-kaart voor het overzicht. Zoek je uitleg bij een begrip dat je tegenkomt, kijk dan bij bestemmingsvlak of strijdig gebruik.

Wat merk je er als bewoner van

In het dagelijks leven merk je van de overgang naar het omgevingsplan minder dan je misschien verwacht. De grond onder je huis houdt zijn functie, en veel bouwmogelijkheden blijven voorlopig gelijk. Toch zijn er een paar dingen die anders zijn.

• Andere vindplaats: je zoekt regels nu in het Omgevingsloket in plaats van op de oude plannensite.
• Vergunningcheck: bij een verbouwing doe je vaak eerst een vergunningcheck in het Omgevingsloket, die aangeeft of je vergunning nodig hebt of meldingsplichtig bent.
• Meer onderwerpen bij elkaar: naast bouwen kun je in het plan ook regels over bijvoorbeeld geluid of groen tegenkomen.
• Geleidelijke wijzigingen: je gemeente past het plan stap voor stap aan, dus wat vandaag geldt kan later veranderen.

Wil je concreet iets bouwen, begin dan bij mag ik dit bouwen en bekijk of het misschien vergunningvrij bouwen is. Voor veelvoorkomende plannen zijn er aparte uitleggen, zoals een dakkapel, een uitbouw of een schuur. Ben je het oneens met een wijziging in jouw buurt, dan kun je een zienswijze indienen.

Zo check je in een paar stappen wat er op jouw adres geldt

Wil je zeker weten wat het omgevingsplan voor jouw perceel betekent, doorloop dan deze stappen. Zo weet je waar je aan toe bent en wat een logische vervolgstap is.

• Stap 1: Vul je adres in de adres-tool in en bekijk de bestemming en de bouwregels op je perceel.
• Stap 2: Gebruik de bestemmingsplan-kaart om te zien waar het bouwvlak ligt en wat er direct om je heen geldt.
• Stap 3: Open Regels op de kaart in het Omgevingsloket en controleer of je in het tijdelijke deel of in een vernieuwd deel kijkt.
• Stap 4: Heb je een concreet bouwplan, kijk dan bij wat mag ik bouwen en doe zo nodig de vergunningcheck in het Omgevingsloket.
• Stap 5: Past je plan niet, overweeg dan afwijken van het bestemmingsplan of een principeverzoek bij de gemeente.

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. De exacte regels staan altijd in het omgevingsplan van jouw gemeente. Twijfel je over jouw specifieke situatie, raadpleeg dan het Omgevingsloket of neem contact op met de gemeente. Wil je snel op je adres kijken, begin dan bij de adres-tool.