Steiger, vlonder of vijver: bouwen aan en op water

Een steiger of vlonder aan het water bouwen is zelden zomaar vergunningvrij: naast de gemeente heb je meestal ook met het waterschap te maken. Waar je op het droge vaak binnen de regels van vergunningvrij bouwen valt, gelden aan en op het water extra regels. De grond onder en langs het water heeft vaak de bestemming Water, en juist die bestemming laat bouwen meestal niet of maar heel beperkt toe.

In dit artikel lees je hoe de bestemming Water werkt, wanneer een steiger, vlonder of vijver echt een vergunning nodig heeft, welke rol het waterschap en de keur spelen, en hoe je uitzoekt wie eigenaar is van de oever. Zo weet je na het lezen waar je aan toe bent en wat je concrete vervolgstap is. Let op: dit is algemene informatie, geen juridisch advies. De exacte regels staan in het bestemmingsplan of omgevingsplan van jouw gemeente en in de keur van je waterschap.

De bestemming Water: wat mag daar wel en niet?

Sloten, vijvers, singels en oevers hebben in het bestemmingsplan vaak de bestemming Water. Die bestemming is er niet zomaar: water heeft een functie voor afvoer, berging en soms voor natuur of vaarverkeer. Daarom laten de planregels op grond met de bestemming Water meestal weinig bebouwing toe. Vaak mag je er alleen bouwwerken plaatsen die bij die waterfunctie horen, zoals bruggen, duikers, beschoeiing of kunstwerken - en niet zomaar een privésteiger of vlonder.

• Ligt jouw geplande steiger deels op grond met de bestemming Water, dan botst dat al snel met de regels.
• Een vijver graven in je tuin valt meestal onder de bestemming Tuin of Wonen en is vaak eenvoudiger dan bouwen aan bestaand water.
• De precieze grenzen zie je op de bestemmingsplankaart en in het bijbehorende bestemmingsvlak.

Wat exact is toegestaan, verschilt per gemeente en per plan. Sommige plannen staan onder voorwaarden een aanlegsteiger toe, andere sluiten dat volledig uit. Lees daarom altijd de planregels die bij de bestemming Water horen.

Wanneer heb je een omgevingsvergunning nodig?

Op het droge kun je een klein bouwwerk soms vergunningvrij plaatsen. Aan of op het water gaat dat meestal niet op. Zodra je bouwt op grond met de bestemming Water, of in strijd handelt met de planregels, is er sprake van strijdig gebruik en heb je een omgevingsvergunning nodig.

• Een steiger of vlonder die boven of in het water uitsteekt valt zelden onder vergunningvrij bouwen, omdat de vergunningvrije regels vooral gaan over bouwen in het achtererfgebied op het droge.
• Past je plan niet in het bestemmingsplan, dan kun je vragen om af te wijken van het bestemmingsplan. De gemeente beoordeelt dan of medewerking mogelijk is.
• Twijfel je of jouw specifieke bouwwerk vergunningplichtig is? Kijk bij mag ik dit bouwen en doe de vergunningcheck via het Omgevingsloket.

Belangrijk: een vergunning van de gemeente is niet hetzelfde als toestemming van het waterschap. Ook als de gemeente akkoord is, kan het waterschap nog eisen stellen of zelfs bezwaar hebben. Die twee sporen lopen naast elkaar.

Het waterschap en de keur: het tweede spoor

Naast de gemeente is het waterschap een aparte overheid met eigen regels. Die regels staan in de zogenoemde keur (bij sommige waterschappen inmiddels de waterschapsverordening). De keur beschermt watergangen, dijken en oevers tegen ingrepen die de waterhuishouding kunnen verstoren.

Voor een steiger, vlonder, beschoeiing of het graven van een vijver bij een watergang heb je daarom vaak een watervergunning of melding bij het waterschap nodig. Het waterschap kijkt onder meer naar:

• of het bouwwerk de doorstroming en waterberging niet belemmert;
• of onderhoud aan de watergang mogelijk blijft (er geldt vaak een onderhoudsstrook langs de oever);
• of dijken, taluds en beschoeiingen niet worden aangetast.

Elk waterschap heeft eigen regels en drempels, dus de exacte eisen verschillen per gebied. Zeker in het buitengebied en bij water met een natuurbestemming of recreatiebestemming kan het waterschap strenge voorwaarden stellen. Neem daarom vroeg contact op met je waterschap voordat je iets bestelt of bouwt.

Wie is eigenaar van de oever en het water?

Je mag alleen bouwen op grond die van jou is of waarvoor je toestemming hebt. Bij water is dat vaak een verrassing: de sloot of oever achter je tuin is lang niet altijd je eigendom. Soms loopt jouw perceel tot halverwege de sloot, soms is het water eigendom van de gemeente, het waterschap of een buur.

• Zoek de perceelgrenzen op via het Kadaster. Onze uitleg over het Kadaster en bestemmingsplan helpt je op weg.
• Ben je geen eigenaar van de oever of de waterbodem, dan heb je toestemming van de eigenaar nodig, bijvoorbeeld via een recht van opstal of een huurovereenkomst.
• Ook als je eigenaar bent, kan er een onderhoudsplicht of erfdienstbaarheid op de oever rusten.

Zonder duidelijkheid over eigendom loop je het risico dat je een steiger bouwt op andermans grond en die later moet weghalen. Regel dit dus vóór je een vergunning aanvraagt.

De grenzen van vergunningvrij bouwen aan water

Veel mensen denken dat een kleine vlonder of steiger wel onder vergunningvrij bouwen valt. In de praktijk is dat aan water zelden zo. De regels voor vergunningvrij bouwen gaan vooral over bijbehorende bouwwerken in het achtererfgebied op het droge, zoals een schuur of overkapping. Zodra je in, boven of vlak langs het water bouwt, gelden andere regels.

• Grond met de bestemming Water valt meestal niet onder het achtererfgebied waarvoor vergunningvrije regels gelden.
• Zelfs als de gemeente iets vergunningvrij toestaat, kan het waterschap via de keur alsnog toestemming eisen.
• Wil je weten wat op jouw perceel wél kan? Bekijk wat mag ik bouwen en de algemene uitleg over wat een bestemmingsplan is.

Onder de Omgevingswet worden bestemmingsplannen omgezet naar het omgevingsplan. De hoofdlijn blijft: bouwen aan water is bijna altijd maatwerk en vraagt om controle bij zowel gemeente als waterschap.

Stappenplan: zo pak je het aan

Wil je een steiger, vlonder of vijver realiseren? Werk deze stappen af, dan voorkom je verrassingen achteraf.

• Stap 1 - Check de bestemming. Kijk of jouw perceel en de oever de bestemming Water of iets anders hebben en lees de bijbehorende planregels.
• Stap 2 - Controleer het eigendom. Zoek via het Kadaster uit tot waar jouw perceel loopt en wie de oever en waterbodem bezit.
• Stap 3 - Bel het waterschap. Vraag of je een watervergunning of melding nodig hebt en welke onderhoudsstrook geldt.
• Stap 4 - Doe de vergunningcheck. Ga na of je bij de gemeente een omgevingsvergunning nodig hebt of moet afwijken van het plan.
• Stap 5 - Vraag aan. Regel eerst toestemming, bestel daarna pas materialen.

Hoe check je dit op je adres? Vul je adres in via onze adres-tool. Je ziet dan direct welke bestemming op jouw perceel en de oever ligt. Via de bestemmingsplankaart zie je de exacte grenzen, en met mag ik dit bouwen zet je de stap naar de juiste vergunningcheck. Neem daarna contact op met je gemeente en waterschap voor de definitieve regels op jouw situatie.